Devlet
Tiyatrosu
Opera
bölümü
Cavalleria
Rusticana “Köylü namusu”
Geçen
yıl yaz mevsiminde Açıkhava tiyatromuzda verdiği operalarla güzel bir başarı kazanan
Devlet Tiyatrosunun opera bölümü bu mevsim temsillerine başlamış bulunuyor.
Pazartesi akşamı ilk temsilde Cavalleria Rusticana ile Pagliacci verildi. Her iki
operayı idare eden şef Dr. Hans Hörner'di.
Şöhretli
İtalyan opera bestecisi Pietro Mascagni'nin eseri olan Cavalleria Rusticana dilimize
Köylü Namusu diye çevrilmiş. Bu bir perdelik operanın librettosunu yazan G.
Verga'dır, Türkçe Ulvi Cemal Erkin ve F. Türkay’ındır. Eseri sahneye koyan
Renato Mordo, koro şefi Adolfo Camozzo’dur. Orkestra: Cumhurbaşkanlığı Filarmonik
Orkestrası.
Bu
bir perdelik güzel opera, bestecisinin şöhretini kuran eser olmuştur. Besteci Pietro
Mascagni, beş yıl önce 2 Ağustos 1945 gün 83 yaşında iken Roma’da vefat
etmişti. Cavalleria Rusticana'nın kazandığı ilk başarıyı besteci 19 Mayıs 1890
tarihli mektubunda babasına şu satırlarla anlatıyordu: «Babacığım; Hakikaten
baş döndürücü olan geçen akşamki temsil hakkında sana daha mufassal yazmama
derin heyecanım mâni... Hala kendime gelemedim. Böyle bir coşkunluğu hiçbir
vakit hatırıma getiremezdim. Herkes beni alkışlıyordu. Koltuktakiler hep ayakta
idiler. Bütün orkestra ayakta, bana karşı muazzam tezahüratta bulundu, Kraliçe
de dahil, bütün kadınlar el çırpıyorlardı... Bu, şimdiye kadar görülmemiş bir
şeydi... Birinci mükafat muhakkak benimdir. Basın bu başarıyı oy birliğiyle
tasdik ediyor; yazılar basılıyor. İnsanın kalbini heyecanla dolduran bir şey...
Vaziyetim kati olarak değişmiştir. Deli olacağım geliyor... O anlarda sizi ne
kadar düşündüm... Binlerce öpüşler... Hepinizi kucaklarım...»
Cavalleria
Rusticana'nın o gün başlayan muvaffakiyeti, yıllar boyunca günümüze kadar devam
etmiştir. Vérisme mektebinin en güzel eserlerinden birisi olan bu tek perdelik
opera her yıl dünya sahnelerinde sık sık gözükmekte ve alkış toplamaktadır.
Şimdi
de operanın mevzu kısaca verelim: Lola ile nişanlı olan Turiddu adındaki köy delikanlısı
askerden dönünce, nişanlısını arabacı Alfio ile evlenmiş buluyor ve bunun üzerine
Santuzza ile sevişiyor, fakat eski nişanlısı ve şimdi arabacının karısı olan
Lola kızı kıskanıyor ve Turiddu'nun aklını çelmek için elinden geleni yapıyor.
Genç kız Santuzza bütün sevgisiyle kendisini Turiddu'ya vermiştir: Lola'dan
vazgeçmesi için Turiddu'ya yalvarıyor. Paskalya günü yine sevgilisine yalvarıp
dururken hoyratça muameleye maruz kalan genç kız, teessüründen gidip arabacı
Allio'ya vaziyeti haber veriyor. Karısı tarafından aldatıldığını ve ihanete uğradığını
öğrenen arabacı öç almaya yenim ediyor. Meyhanede içerlerken Turiddu'yu
düelloya çağırıyor ve öldürüyor.
Cavalleria
Rusticana (Köylü Namusu) operası Devlet Operasının repertuarına bu sene girmiştir.
Bu yeniliğe rağmen, eser güzel bir başarı kazandı. Operanın en ağır yükü Santuzza
rolündedir. Bu güç vazifeyi muvaffakiyetle yüklenen Belkıs Aran üzerinde durmak-
operanın en dikkate şayan bir siması olması münasebetiyle- yerinde olur. Bu
sanatkârda ilk dikkati çeken sesin (timbre) idi: Pürüzsüz, ahenkli, isteğe göre
eğilip bükülen bir ses.... ince, dokunaklı bir ifade ile yalvarıp yakaran ve
hüzünlü bir ifadeye bürünen bu ses, yer yer dramatik atılışlarla şahlanmasını
da biliyor. Eserin devamınca sesin küçük bir zayıf anı bile geçirdiğine şahit
olmadık, Bunun aksine, Belkıs Aran'ın sesinde, kuvvet ve kudretini, verimini
gittikçe arttıran bir bolluk dikkatimizi çekti. Artlarin sesi ayarında başka
bir meziyeti de komedyenliğidir. Belkıs Aran rolünü tam manisiyle benimsemiş ve
onu sahnede oynamıştır. Opera sanatkarları arasında ses ve komedyenlik
muvazenesini temin edebilenler çok değildir, Santuzza rolünde muvaffakiyetle
yaşatan sanatkâr, bugünden opera şahnemizin belli başlı değerleri arasında
sayabiliriz
İtiraf etmeliyiz
ki Turiddu rolünde Süleyman Güler, Santuzza ya (Belkis Aran) yarasan eş bir
değer değildi. İlk söylediği Siciliana ile sesinin orta halliliğini ispat etti;
operanın en güzel sahifelerinden birisi olan Siciliana bütün sihir ve cazibesinden
mahrum kaldı. Eserin devamında Süleyman Güler ne ses ve ne de sahne sanatkârlığı
bakımından dikkati çeken bir başarı gösteremedi.
Alfio rolünde All
Köpük sesiyle ve güzel vücut yapısıyla muvaffakiyetliydi. Yalnız Santuzza'nm
kendisine olan biteni anlattığı ve karısının ihanetini haber verdiği sahnede gereği
kadar heyecan ve hırçınlık gösteremedi. Fakat Alfio rolü umumiyetle iyi idi.
Lola rolünde
Mesude Cağlayan, mühim bir rol almamış almasına rağmen, sesinin güzelliği ve
kudretiyle, aktrislik değeriyle dikkati çeken sanatkârlardandı, Lucia rolündeki
Necdet. Demir'in bu operadaki başarısı belirtirken, bu güzel sesi
değerlendirecek daha mühim bir rolde dinlemeği temenni ederiz.
Cavalleria
Rusticana (Köylü Namusu) operası, Devlet Operasının repertuarını zenginleştiren
başarılı bir temsil oldu. Aynı gece oynanan Leoncavallo'nun «Pagliacci» operasından
gelecek yazımızda bahsedeceğim.
